ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକ ଜାଳି ଚାଲିଗଲେ ପ୍ରଫେସର ଜୁଗଳ କିଶୋର ମିଶ୍ର

 

ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକ ଜାଳି ଚାଲିଗଲେ ପ୍ରଫେସର ଜୁଗଳ କିଶୋର ମିଶ୍ର

              କେତେକ ମଣିଷ ଆମ ଜୀବନକୁ ଆସନ୍ତି, କିଛି ସମୟ ଆମ ସହ ରହନ୍ତି ଏବଂ ପରେ ଦିନେ ଆମକୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାଆନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର ଶିକ୍ଷା, ଆଦର୍ଶ, ମାର୍ଗଦର୍ଶନ, ସ୍ନେହ ଓ ସ୍ମୃତି ଆମ ଜୀବନରେ ଏମିତି ଛାପ ଛାଡ଼ିଯାଏ, ଯାହାକୁ ସମୟ ମଧ୍ୟ ମିଟାଇ ପାରେ ନାହିଁ। ପ୍ରଫେସର ଜୁଗଳ କିଶୋର ମିଶ୍ର ସେହିଭଳି ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ। ତାଙ୍କର ବିୟୋଗ ମୋ ପାଇଁ କେବଳ ଜଣେ ବରିଷ୍ଠ ପ୍ରାଧ୍ୟାପକଙ୍କୁ ହରାଇବା ନୁହେଁ, ବରଂ ଜଣେ ମାର୍ଗଦର୍ଶକ, ଜଣେ ଶୁଭଚିନ୍ତକ ଓ ଜଣେ ଏକାଡେମିକ୍ ଅଭିଭାବକଙ୍କୁ ହରାଇବା ସହ ସମାନ। ଓଡ଼ିଶା ତଥା ଭାରତର ରାଜନୀତି ବିଜ୍ଞାନ ଜଗତର ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ ଶିକ୍ଷାବିତ୍, ଗବେଷକ ଓ ପ୍ରାଧ୍ୟାପକ ଭାବେ ପ୍ରଫେସର ଜୁଗଳ କିଶୋର ମିଶ୍ରଙ୍କର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିଚୟ ରହିଥିଲା। ବ୍ରହ୍ମପୁର ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ଅବସର ନେବା ପରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଶିକ୍ଷା ଓ ଗବେଷଣା ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା କମି ନଥିଲା। କିସ୍ ଡିମ୍ଡ ଟୁ ବି ୟୁନିଭର୍ସିଟିରେ ଚେୟାର ପ୍ରଫେସର ଓ ଆଇକ୍ୟୁଏସି ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଭାବେ ସେ ତାଙ୍କର ଏକାଡେମିକ୍ ଅବଦାନ ଜାରି ରଖିଥିଲେ। ଗତ କିଛି ମାସ ଧରି ସେ କର୍କଟ ରୋଗ ସହ ସଂଘର୍ଷ କରୁଥିଲେ। ଶେଷରେ ସେ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନନ୍ତ ଯାତ୍ରାରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ବିୟୋଗର ଖବର ଶୁଣିବା ପରେ ମନରେ ଯେଉଁ ଶୂନ୍ୟତା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି, ତାହାକୁ ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରକାଶ କରିବା ସହଜ ନୁହେଁ।

Prof. Jugal Kishore Mishra and Dr. Jyotiranjan Gudia at Bhubaneswar in 2025.

ଜଣେ ଶିଷ୍ୟର ହୃଦୟରେ ‘ଜୁଗଳ ସାର’

ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରଫେସର ଜୁଗଳ କିଶୋର ମିଶ୍ର କେବଳ ଜଣେ ବରିଷ୍ଠ ପ୍ରାଧ୍ୟାପକ ନୁହନ୍ତି। ସେ ଥିଲେ ମୋର ‘ଜୁଗଳ ସାର’। ଜଣେ ଛାତ୍ର ଓ ଗବେଷକ ଭାବେ ମୁଁ ତାଙ୍କଠାରୁ ପାଇଥିବା ଶିକ୍ଷା, ପ୍ରେରଣା ଓ ସ୍ନେହ ମୋର ଏକାଡେମିକ୍ ଜୀବନର ଅମୂଲ୍ୟ ସମ୍ପଦ । ମୋର ଗବେଷଣା ମାର୍ଗଦର୍ଶକ ଡ. ତୁଷାରକାନ୍ତ ପଟ୍ଟନାୟକ ସାରଙ୍କ ଗାଇଡ୍ ଥିଲେ ପ୍ରଫେସର ଜୁଗଳ କିଶୋର ମିଶ୍ର। ସେହି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମୋର ଏକାଡେମିକ୍ ଗ୍ରାଣ୍ଡ-ଗାଇଡ୍ ଭାବେ ମନେ କରେ । ଏହି ସମ୍ପର୍କ ମୋ ପାଇଁ କେବଳ ଏକ ଏକାଡେମିକ୍ ସମ୍ପର୍କ ନୁହେଁ, ଏହା ମୋର ଗବେଷଣା ଜୀବନ ସହ ଜଡ଼ିତ ଏକ ଭାବନାତ୍ମକ ସମ୍ପର୍କ । ଜଣେ ଛାତ୍ରଙ୍କ ଜୀବନରେ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଭୂମିକା କେତେ ଗଭୀର ହୋଇପାରେ, ତାହା ମୁଁ ତାଙ୍କ ସହ ସମ୍ପର୍କରୁ ଅନୁଭବ କରିଛି  । ଜ୍ଞାନ ଦେବା ହେଉଛି ଜଣେ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ପ୍ରଥମ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ଜଣେ ଛାତ୍ରର କ୍ଷମତାକୁ ଚିହ୍ନିବା, ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବା, ଭୁଲ୍‌କୁ ସୁଧାରିବା ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାର ସାହସ ଦେବା ହେଉଛି ଜଣେ ମହାନ ଗୁରୁଙ୍କ ପରିଚୟ। ଜୁଗଳ ସାରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ଅତି ନିକଟରୁ ଦେଖିଛି।

ଗବେଷଣାକୁ କେବଳ ଥିସିସ୍ ଭିତରେ ସୀମିତ ରଖିନଥିଲେ

ମୋର ଗବେଷଣା ଯାତ୍ରାରେ ଜୁଗଳ ସାରଙ୍କର ଭୂମିକାକୁ ମୁଁ କେବେ ଭୁଲିପାରିବି ନାହିଁ । ସେ ମୋତେ ବୁଝାଇଥିଲେ ଯେ ଗବେଷଣା କେବଳ ପୁସ୍ତକ, ଲାଇବ୍ରେରୀ, ତଥ୍ୟ ଓ ଥିସିସ୍‌ର ପୃଷ୍ଠା ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ  । ଗବେଷଣାର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ସମାଜକୁ ନିକଟରୁ ଦେଖିବା, ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନକୁ ବୁଝିବା ଏବଂ ତଥ୍ୟକୁ ନିଜ ଆଖିରେ ଅନୁଭବ କରିବା  । ତାଙ୍କର ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ଓ ଉତ୍ସାହରେ ମୋତେ ଓଡ଼ିଶାର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀମାନଙ୍କ ଗାଁ ଓ ପୈତୃକ ଘର ପରିଦର୍ଶନ କରିବାର ସୁଯୋଗ ମିଳିଥିଲା । ସେହି ଯାତ୍ରାଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ମୋର ଗବେଷଣା କାର୍ଯ୍ୟର ଅଂଶ ନଥିଲା, ବରଂ ଓଡ଼ିଶାର ଇତିହାସ, ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ ଓ ମାଟି ସହ ମୋର ସମ୍ପର୍କକୁ ଆହୁରି ଗଭୀର କରିଥିଲା । ଏହି ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ସେ ମୋତେ ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା ମଧ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ। ଜଣେ ଗବେଷକଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ସହଯୋଗର ମୂଲ୍ୟ କେତେ ବଡ଼, ତାହା କେବଳ ଜଣେ ଗବେଷକ ହିଁ ବୁଝିପାରିବ। ସେତେବେଳେ ମୁଁ ଅନୁଭବ କରିଥିଲି, ଜୁଗଳ ସାର କେବଳ ମୋର ଗବେଷଣାକୁ ଦେଖୁନଥିଲେ, ସେ ମୋର ଗବେଷଣାର ସମ୍ଭାବନାକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖୁଥିଲେ।

ପିଏଚ୍‌ଡି ଯାତ୍ରାର ଜଣେ ନିରବ ମାର୍ଗଦର୍ଶକ

ମୋର ପିଏଚ୍‌ଡି ଗବେଷଣାର ବିଷୟ ଥିଲା “Continuity and Changes of Traditional Political System of the Didayi Tribe in Odisha: A Case Study of Malkangiri District.” ଏହି ଗବେଷଣାରେ ମୁଁ ଡିଡାୟୀ ଜନଜାତିର ପାରମ୍ପରିକ ରାଜନୈତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ତାହାର ନିରନ୍ତରତା, ପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ ଆଧୁନିକ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସହ ତାହାର ସମ୍ପର୍କକୁ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲି  । ଏହି ଗବେଷଣା ଯାତ୍ରାରେ ମୋର ରିସର୍ଚ୍ଚ ଗାଇଡ୍ ଡ. ତୁଷାରକାନ୍ତ ପଟ୍ଟନାୟକ ଓ କୋ-ଗାଇଡ୍ ଡ. ରତ୍ନାକର ମହାପାତ୍ରଙ୍କ ସହ ଅନ୍ୟ ଶିକ୍ଷକ ଓ ଗବେଷକମାନଙ୍କର ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ମିଳିଥିଲା । ସେହି ଏକାଡେମିକ୍ ଯାତ୍ରାରେ ପ୍ରଫେସର ଜୁଗଳ କିଶୋର ମିଶ୍ରଙ୍କ ଭୂମିକା ମୋ ପାଇଁ ବିଶେଷ ଥିଲା । ସେ ମୋର Research Scrutiny Committee (RSC)ର ଜଣେ ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ । ମୋର ଗବେଷଣାର ପ୍ରଗତି, ଗବେଷଣା ପଦ୍ଧତି, ବିଷୟବସ୍ତୁ ଓ ଥିସିସ୍‌ର ଗୁଣବତ୍ତା ନେଇ ସେ ସମୟ ସମୟରେ ମତାମତ ଦେଇଥିଲେ । ତାଙ୍କର ପରାମର୍ଶର ବିଶେଷତା ଥିଲା, ସେ କେବଳ ଭୁଲ୍ ଦେଖାଇ ଦେଉନଥିଲେ । ଭୁଲ୍ କାହିଁକି ହୋଇଛି, ତାହାକୁ କିପରି ସୁଧାରି ହେବ ଏବଂ ଆଗକୁ କିପରି ଭଲ କରାଯାଇପାରିବ, ସେ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ବୁଝାଇ ଦେଉଥିଲେ।

Prof. Jugal Kishore Mishra and Dr. Jyotiranjan Gudia at KISS Deemed to be University, Bhubaneswsar in 2022.

ପ୍ରି-ସବମିଶନ୍‌ର ସେହି ଅମୂଲ୍ୟ ସ୍ମୃତି

ମୋର ପିଏଚ୍‌ଡି ପ୍ରି-ସବମିଶନ୍ ସମୟର ସ୍ମୃତି ମୋ ମନରେ ସବୁବେଳେ ରହିବ। ସେହି ସମୟରେ ମୋର ମନରେ ଅନେକ ପ୍ରଶ୍ନ, ଚିନ୍ତା ଓ ଚାପ ଥିଲା । ଏତେ ବଡ଼ ଗବେଷଣା କାର୍ଯ୍ୟର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଜଣେ ଗବେଷକ ଭାବେ ମନରେ ଅନେକ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ରହିଥାଏ। ସେହି ସମୟରେ ଜୁଗଳ ସାର ମୋ ପାଖରେ ବସିଥିଲେ । ମୋର ଥିସିସ୍‌କୁ ଧ୍ୟାନର ସହ ପଢ଼ିଥିଲେ । କେଉଁଠି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆବଶ୍ୟକ, କେଉଁଠି ଅଧିକ ସ୍ପଷ୍ଟତା ଦରକାର, କେଉଁ ଅଂଶକୁ ଆହୁରି ମଜବୁତ କରାଯିବା ଆବଶ୍ୟକ, ସେ ସବୁ ବିଷୟରେ ସେ ମୋତେ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଥିଲେ । ଜଣେ ବରିଷ୍ଠ ପ୍ରଫେସର ହୋଇ ମଧ୍ୟ ସେ ମୋ ସହ ଯେପରି ସହଜ ଓ ଆତ୍ମୀୟତାର ସହ କଥା ହୋଇଥିଲେ, ତାହା ମୋତେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ମନେ ପଡ଼େ । ତାଙ୍କର କଥାରେ ଥିଲା ଜ୍ଞାନ, ପରାମର୍ଶରେ ଥିଲା ଅଭିଜ୍ଞତା ଏବଂ ବ୍ୟବହାରରେ ଥିଲା ଜଣେ ଅଭିଭାବକଙ୍କ ସ୍ନେହ । ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତଗୁଡ଼ିକ ମୋତେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶିଖାଇଥିଲା: ଜଣେ ମହାନ ଶିକ୍ଷକ ଛାତ୍ରଙ୍କୁ କେବଳ ଉତ୍ତର ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ, ତାଙ୍କୁ ନିଜେ ଉତ୍ତର ଖୋଜିବାର ପଥ ଦେଖାନ୍ତି ।

ସମ୍ମିଳନୀ ମାଧ୍ୟମରେ ଏକାଡେମିକ୍ ପରିବେଶକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିଥିଲେ

୨୦୨୫ ମସିହା ଡିସେମ୍ବର ୨୭ରୁ ୨୯ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ଆୟୋଜିତ Indian Political Science Association National and International Conference ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଏକାଡେମିକ୍ ସକ୍ରିୟତାର ଏକ ସ୍ମରଣୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ । ସେ ଆମ ଭଳି ଛାତ୍ର ଓ ଗବେଷକମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମିଳନୀରେ ଯୋଗଦେବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତା ଥିଲା ଯେ ଜଣେ ଗବେଷକ କେବଳ ନିଜର ଥିସିସ୍ ଲେଖିଲେ ହେବ ନାହିଁ। ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ଗବେଷକଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ନିଜର ଚିନ୍ତାକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଗବେଷଣାରୁ ମଧ୍ୟ ଶିଖିବାକୁ ପଡ଼ିବ । ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଆଜି ମୋର ଏକାଡେମିକ୍ ଜୀବନରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ ଭାବେ କାମ କରୁଛି।

ଗୁରୁଙ୍କଠାରୁ ମିଳିଥିବା ଆଉ ଏକ ଶିକ୍ଷା

ଜୁଗଳ ସାରଙ୍କ ସହ ଯେତେବେଳେ ଆଲୋଚନା କରିଛି, ମୁଁ ଅନୁଭବ କରିଛି ଯେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶିକ୍ଷା କେବଳ ଚାକିରି ନଥିଲା । ଏହା ଥିଲା ଏକ ଦାୟିତ୍ୱ। ଛାତ୍ରଙ୍କ ଜୀବନରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିବା, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ଶିଖାଇବା, ସମାଜକୁ ବୁଝିବାର ଦୃଷ୍ଟି ଦେବା ଏବଂ ଜ୍ଞାନକୁ ସମାଜ ସହ ଯୋଡ଼ିବା ଥିଲା ତାଙ୍କର ଶିକ୍ଷା ଦର୍ଶନର ଏକ ଅଂଶ । ରାଜନୀତି ବିଜ୍ଞାନ ଭଳି ଏକ ବିଷୟରେ ତାଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ଅଭିଜ୍ଞତା ଆମ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ଶିକ୍ଷା ଥିଲା । ସେ ଆମକୁ କେବଳ ପୁସ୍ତକରେ ଥିବା ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ପଢ଼ିବାକୁ କହୁନଥିଲେ, ବରଂ ସେହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତର ବାସ୍ତବ ସମାଜରେ ପ୍ରୟୋଗକୁ ବୁଝିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଉଥିଲେ।

Prof. Jugal Kishore Mishra attended the Ph.D. Pre-submission seminar of Dr. Jyotiranjan Gudia in 2025 at Kalinga Institute of Social Sciences KISS Deemed to be University, Bhubaneswar, Odisha. 

ମୋର ଡିଡାୟୀ ଗବେଷଣା ସହ ତାଙ୍କର ସମ୍ପର୍କ

ଡିଡାୟୀ ଜନଜାତିର ପାରମ୍ପରିକ ରାଜନୈତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉପରେ ମୋର ଗବେଷଣା ମୋ ପାଇଁ ଏକ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଓ ସାମାଜିକ ଦାୟିତ୍ୱ ଥିଲା । ମୋ ନିଜ ଜନଜାତିର ଇତିହାସ, ପରମ୍ପରା, ଶାସନ ପଦ୍ଧତି ଓ ସାମାଜିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଏକାଡେମିକ୍ ଭାବରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ମୋ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ଥିଲା । ଏହି ଗବେଷଣା ମାଧ୍ୟମରେ ମୁଁ ମୋ ନିଜ ସମାଜକୁ ନୂଆ ଭାବରେ ଦେଖିବା ଶିଖିଲି । ଗାଁ, ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ, ପାରମ୍ପରିକ ନେତୃତ୍ୱ, ସାମାଜିକ ନିଷ୍ପତ୍ତି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଓ ଆଧୁନିକ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରିବାର ସୁଯୋଗ ମୋତେ ମିଳିଥିଲା । ଏହି ଗବେଷଣା ଯାତ୍ରାରେ ଜୁଗଳ ସାରଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ମୋ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ଥିଲା । ଜଣେ ଗବେଷକ ଭାବେ ମୋର ଦାୟିତ୍ୱକୁ ସେ ଆହୁରି ଗଭୀର ଭାବରେ ବୁଝିବାର ସୁଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ।

ଜଣେ ପ୍ରଫେସର, ଯିଏ ଛାତ୍ରଙ୍କ ଭବିଷ୍ୟତକୁ ନିଜ ଦାୟିତ୍ୱ ଭାବେ ନେଇଥିଲେ

ଅନେକ ସମୟରେ ଆମେ ଭାବୁ ଯେ ଜଣେ ପ୍ରଫେସରଙ୍କ କାମ ହେଉଛି କ୍ଲାସ୍‌ରୁମ୍‌ରେ ପଢ଼ାଇବା । କିନ୍ତୁ ଜୁଗଳ ସାରଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁଁ ବୁଝିଛି ଯେ ଜଣେ ମହାନ ପ୍ରଫେସରଙ୍କ କାମ ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ବ୍ୟାପକ । ସେ ଛାତ୍ରଙ୍କ ଗବେଷଣାକୁ ଦେଖୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଲେଖା ପଢ଼ୁଥିଲେ, ଭୁଲ୍‌କୁ ସୁଧାରୁଥିଲେ ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକ ସମୟରେ ପ୍ରେରଣା ଦେଉଥିଲେ । ଜଣେ ଛାତ୍ର କେଉଁ ଦିଗରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିପାରିବ, ସେଥିପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ । ମୋ ଭଳି ଅନେକ ଗବେଷକଙ୍କ ଜୀବନରେ ତାଙ୍କର ଏହି ଅବଦାନ ହୁଏତ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି । କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନରେ ଥିବା ଶ୍ରଦ୍ଧାର ମୂଳ କାରଣ ହେଉଛି ତାଙ୍କର ମାନବିକତା ଓ ଶିକ୍ଷକତ୍ୱ ।

ମୋ ପାଇଁ ଜୁଗଳ ସାରଙ୍କ ଅର୍ଥ

ଆଜି ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଜଣେ ଶିକ୍ଷକ ଭାବେ କଲେଜରେ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କ ସହ କାମ କରୁଛି, ସେତେବେଳେ ଅନେକ ସମୟରେ ଜୁଗଳ ସାରଙ୍କ କଥା ମୋର ମନେ ପଡ଼େ । ଜଣେ ଛାତ୍ରଙ୍କୁ କିପରି ବୁଝିବାକୁ ହୁଏ, ତାଙ୍କର ଦୁର୍ବଳତାକୁ କିପରି ଚିହ୍ନିବାକୁ ହୁଏ, ତାଙ୍କୁ କିପରି ଉତ୍ସାହିତ କରିବାକୁ ହୁଏ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଛୋଟ ଛୋଟ ଉନ୍ନତିକୁ କିପରି ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦେବାକୁ ହୁଏ, ଏହି ଶିକ୍ଷା ମୋତେ ମୋର ଗୁରୁମାନଙ୍କଠାରୁ ମିଳିଛି । ତାଙ୍କ ଭଳି ଜଣେ ବରିଷ୍ଠ ପ୍ରଫେସରଙ୍କ ସହ କିଛି ସମୟ ବିତାଇବା ମଧ୍ୟ ଜଣେ ଯୁବ ଗବେଷକ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ଶିକ୍ଷା  । ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଯେତିକି ବଡ଼ ଥିଲା, ତାଙ୍କର ଛାତ୍ରଙ୍କ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ମଧ୍ୟ ସେତିକି ଗଭୀର ଥିଲା।

ସେହି ଦୁଇଟି ଫଟୋ, ଅସଂଖ୍ୟ ସ୍ମୃତି

ମୋ ପାଖରେ ତାଙ୍କ ସହ ଥିବା ଏହି ଫଟୋଗୁଡ଼ିକ ଆଜି ଆଉ କେବଳ ଫଟୋ ନୁହେଁ  । ଏଗୁଡ଼ିକ ମୋର ଏକାଡେମିକ୍ ଜୀବନର ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ସ୍ମୃତି । ଗୋଟିଏ ଫଟୋରେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ସହ ଠିଆ ହୋଇଛି। ସେହି ଫଟୋରେ ହୁଏତ କିଛି ବିଶେଷ ଲେଖା ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ମୋ ପାଇଁ ତାହାର ଅର୍ଥ ଅନେକ। ସେହି ଫଟୋରେ ମୁଁ ଜଣେ ଗୁରୁଙ୍କ ସହ ଠିଆ ହୋଇଛି, ଯାହାଙ୍କର ଉପଦେଶ ମୋର ଗବେଷଣା ଜୀବନର ଅନେକ ପଥକୁ ସହଜ କରିଥିଲା । ଅନ୍ୟ ଫଟୋଟି ମୋର ପିଏଚ୍‌ଡି ଗବେଷଣା ପ୍ରସ୍ତୁତି ସମୟର  । ସେଠାରେ ମୋର ଗବେଷଣାର ବିଷୟ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୋଇଛି ଏବଂ ଚାରିପାଖରେ ଅନେକ ଶିକ୍ଷକ ଓ ଗବେଷକ ବସିଛନ୍ତି  । ସେହି ଦୃଶ୍ୟ ଆଜି ମୋତେ ମନେ ପକାଇ ଦେଉଛି ଯେ ଗୋଟିଏ ପିଏଚ୍‌ଡି କେବଳ ଜଣେ ଗବେଷକଙ୍କ ଯାତ୍ରା ନୁହେଁ । ଏହା ପଛରେ ଥାଆନ୍ତି ଅନେକ ଗୁରୁ, ମାର୍ଗଦର୍ଶକ, ଶୁଭଚିନ୍ତକ ଓ ସହଯୋଗୀ । ସେହି ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜୁଗଳ ସାରଙ୍କ ସ୍ଥାନ ମୋ ପାଇଁ ସବୁବେଳେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ରହିବ ।

ଗୁରୁଙ୍କ ଦେହ ଚାଲିଯାଏ, ଶିକ୍ଷା ରହିଯାଏ

ଜଣେ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ତାଙ୍କର ଶିକ୍ଷାର ଶେଷ ନୁହେଁ  । ଜଣେ ଗୁରୁଙ୍କ ଜୀବନର ପ୍ରକୃତ ମୂଲ୍ୟ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଜୀବନରେ ପ୍ରକାଶ ପାଏ। ଜୁଗଳ ସାର ଆଜି ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଶାରୀରିକ ଭାବରେ ନାହାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଶିକ୍ଷା ଆମ ସହ ରହିଛି। ତାଙ୍କ ଛାତ୍ରମାନେ ଯେତେବେଳେ କ୍ଲାସ୍‌ରୁମ୍‌କୁ ଯିବେ, ଗବେଷଣା କରିବେ, ପେପର୍ ଲେଖିବେ, ଥିସିସ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବେ, ସମ୍ମିଳନୀରେ ଯୋଗଦେବେ କିମ୍ବା କୌଣସି ଛାତ୍ରଙ୍କୁ ଏକ ଭଲ ପରାମର୍ଶ ଦେବେ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ଶିକ୍ଷାର କିଛି ନା କିଛି ଅଂଶ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବ। ସେଥିପାଇଁ ମୁଁ ଭାବେ, ଜଣେ ମହାନ ଶିକ୍ଷକ କେବେ ମରନ୍ତି ନାହିଁ । ତାଙ୍କର ଶରୀର ଏକଦିନ ମାଟିରେ ମିଶିଯାଏ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତା, ଜ୍ଞାନ ଓ ଶିକ୍ଷା ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ଜୀବନ୍ତ ରହେ ।

ମୋର ଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରତି ଏହା ମୋର ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି

ମୋର ଏକାଡେମିକ୍ ଜୀବନର ଅନେକ ସ୍ମରଣୀୟ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ସହ ଜୁଗଳ ସାର ଜଡ଼ିତ । ଗବେଷଣା ପାଇଁ ମିଳିଥିବା ପ୍ରେରଣା, ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀଙ୍କ ଗାଁ ଓ ପୈତୃକ ଘର ପରିଦର୍ଶନ ପାଇଁ ମିଳିଥିବା ସହଯୋଗ, RSCରେ ମିଳିଥିବା ମାର୍ଗଦର୍ଶନ, ପ୍ରି-ସବମିଶନ୍ ସମୟରେ ମିଳିଥିବା ଉତ୍ସାହ ଏବଂ ଏକାଡେମିକ୍ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ଯୋଗଦେବା ପାଇଁ ମିଳିଥିବା ପ୍ରେରଣା ମୋର ମନରେ ସବୁବେଳେ ଅମର ରହିବ । ଜଣେ ଛାତ୍ର ଭାବେ ମୁଁ ତାଙ୍କଠାରୁ ଅନେକ କିଛି ପାଇଛି । ହୁଏତ ତାଙ୍କୁ ଜୀବନରେ ଯେତେ ଧନ୍ୟବାଦ ଦେବା ଦରକାର ଥିଲା, ସେତେ ଦେଇପାରିନାହିଁ । ଆଜି ସେ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ନଥିବା ବେଳେ ମନରେ କେବଳ ଗୋଟିଏ କଥା ଆସୁଛି, “ସାର, ଆପଣଙ୍କ ପାଖରୁ ମିଳିଥିବା ଶିକ୍ଷା ଓ ସ୍ନେହକୁ ମୁଁ ଜୀବନ ସାରା ମନେ ରଖିବି।”

ଆପଣ ମୋତେ କେବଳ ଗବେଷକ ହେବାର ପଥ ଦେଖାଇନାହାନ୍ତି, ଆପଣ ମୋତେ ଜଣେ ଭଲ ଶିକ୍ଷକ ହେବାର ଅର୍ଥ ମଧ୍ୟ ବୁଝାଇଛନ୍ତି। ଆଜି ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ଶିକ୍ଷକ ଭାବେ ମୋର ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କ ସହ ଠିଆ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ମୋର ମନରେ ଆପଣଙ୍କ ଛବି ଆସେ । ଜଣେ ଛାତ୍ରକୁ ଉତ୍ସାହ ଦେବା ବେଳେ, ଜଣେ ଗବେଷକଙ୍କ ଲେଖା ସୁଧାରିବା ବେଳେ, କାହାକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ପାଇଁ ପ୍ରେରଣା ଦେବା ବେଳେ ମୋତେ ଲାଗେ, ଆପଣଙ୍କ ଠାରୁ ପାଇଥିବା ଶିକ୍ଷା ମୋ ମାଧ୍ୟମରେ ଆଗକୁ ଯାଉଛି । ଏହାଠାରୁ ବଡ଼ ଜଣେ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଇଁ ଆଉ କ'ଣ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ହୋଇପାରେ?

ସ୍ମୃତିରେ ସବୁବେଳେ ରହିବେ ‘ଜୁଗଳ ସାର’

ପ୍ରଫେସର ଜୁଗଳ କିଶୋର ମିଶ୍ର ଆଜି ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଶାରୀରିକ ଭାବରେ ନାହାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ, ଗବେଷଣା ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା, ଶିକ୍ଷା ପ୍ରତି ସମର୍ପଣ, ଛାତ୍ରଙ୍କ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ଓ ମାନବିକତା ତାଙ୍କୁ ଆମ ମନରେ ସବୁବେଳେ ଜୀବନ୍ତ ରଖିବ। ଜଣେ ଶିକ୍ଷକ ଭାବେ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଅନେକ ଛାତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଛି । ଜଣେ ଗବେଷକ ଭାବେ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଆଗାମୀ ପିଢ଼ିକୁ ପଥ ଦେଖାଇବ। ଜଣେ ଗୁରୁ ଭାବେ ତାଙ୍କର ସ୍ନେହ ଓ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ସଦା ରହିବ। ମୋ ପାଇଁ ସେ କେବଳ ଜଣେ ପ୍ରଫେସର ନୁହନ୍ତି। ସେ ଥିଲେ ମୋର ଗୁରୁ, ମାର୍ଗଦର୍ଶକ ଓ ଏକାଡେମିକ୍ ଗ୍ରାଣ୍ଡ-ଗାଇଡ୍। ସାର, ଆପଣଙ୍କ ସହ ବିତାଇଥିବା ସମୟ ହୁଏତ ଅଳ୍ପ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଆପଣଙ୍କ ଠାରୁ ପାଇଥିବା ଶିକ୍ଷା ଓ ସ୍ନେହ ମୋର ଜୀବନରେ ଦୀର୍ଘ ଯାତ୍ରା କରିବ। ଆପଣ ଦେଇଥିବା ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ, ଆପଣଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ଓ ଆପଣଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦକୁ ମୁଁ ସବୁବେଳେ ମୋର ଏକାଡେମିକ୍ ଜୀବନର ଅମୂଲ୍ୟ ସମ୍ପଦ ଭାବେ ଧରି ରଖିବି।

ଆପଣ ଚାଲିଗଲେ, କିନ୍ତୁ ଆପଣଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ରହିଗଲା।
ଆପଣ ନାହାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଆପଣଙ୍କ ସ୍ମୃତି ରହିଗଲା।
ଆପଣଙ୍କ କଣ୍ଠ ଆଉ ଶୁଣାଯିବ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଆପଣଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ସବୁବେଳେ ମୋ ମନରେ ଶୁଣାଯିବ।

ଗୁରୁଦେବ, ଆପଣଙ୍କ ପବିତ୍ର ସ୍ମୃତି ପ୍ରତି ମୋର ଅଶ୍ରୁଳ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି।

ଆପଣଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ
ଡ. ଜ୍ୟୋତିରଞ୍ଜନ ଗୁଡ଼ିଆ

(ସରକାରୀ ସ୍ନାତକ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ, ଚିତ୍ରକୋଣ୍ଡା, ମାଲକାନଗିରି)